Mur czy drewno?

Jedni są zwolennikami domów murowanych, inni rozpatrują jedynie technologię drewnianą.
Trudno stwierdzić dlaczego w naszym kraju, w odróznieniu od krajów Europy Zachodniej, istnieje ciężki do zrozumienia mentalnościowy opór w stosunku do budownictwa drewnianego. Technologie budownictwa drewnianego są rewelacyjną alternatywą dla murowania. Choć obie technologię są dobre, każda z nich ma swoje zalety jak również słabsze strony. To właśnie skuteczna eliminacja słabych stron decyduje zazwyczaj o wyższości jednej nad drugą. Poniżej postaram się obiektywnie zestawić kilka najważniejszych cech obu technologii zarówno w sferze wykonawczej jak i eksploatacyjnej. Analiza ta być może ułatwi Państwu wyrobienie opinii na temat tych technologii, pogłębi spektrum wiedzy na ten temat i mam nadzieję ułatwi podjęcie decyzji co do wyboru technologii, w której zbudujecie swój dom. To, że czytacie Państwo to opracowanie już świadczy o tym, że bardzo świadomie dokonujecie wyboru analizując dostępne warianty. Wybierając dom z pewnością kierujecie się Państwo swoimi priorytetami estetyki i design’u, funkcjonalności, czasu wznoszenia, kosztów eksploatacyjnych, małej uciążliwości prowadzenia inwestycji itp. Każdy z nich jest ważny, każdy jest odzwierciedleniem potrzeb tych większych i tych mniejszych, problem polega jednak na znalezieniu rozsądnego kompromisu pomiędzy nimi a środkami finansowymi jakie są dla Państwa osiągalne. To niełatwe zadanie, tym bardziej więc należy poświęcić trochę czasu na przygotowane do świadomego podjęcia decyzji co do technologii budowy domu, w którym spędzicie Państwo następnych kilkadziesiąt lat.
Jeszcze kilka lat temu, porównując domy murowane z budowanymi w technologii szkieletu drewnianego, w każdej z tych technologii można było znaleźć tyle samo zalet co wad. Większość zarzutów wynikała jednak z braku wiedzy fachowej, niedostatków odpowiednich materiałów lub po prostu zwykłego partactwa, nie zaś z ułomności samych technologii. Obecnie wiele się zmieniło zarówno na rynku materiałów jak i usług budowlanych. Wymogi norm unijnych i konkurencja „uleczyła” w dużej mierze polskie budownictwo. Rośnie również wciąż świadomość inwestorów i ich wymagania. Inaczej jest też w sferze finansowania inwestycji. Obecnie ponad 90% domów jednorodzinnych w całości lub w części budowane są z pomocą kredytów i chociażby z tego powodu opłaca się budować je szybko, profesjonalnie i do końca. 
Jak w tej nowej rzeczywistości „radzą sobie” obie technologie i które ze stereotypów na ich temat powinniśmy zweryfikować?

Szybkość budowy

Domy szkieletowe buduje się szybko i można w nich zamieszkać w ciągu 6-7 miesięcy. Jeszcze szybciej postawić można dom szkieletowy prefabrykowany. Dla przykładu każdy dom z oferty FDPL z racji prefabrykacji modułów ściennych można zmontować w maksimum 2 tygodnie a do wykończonego domu możemy się wprowadzić już po 3 miesiącach od rozpoczęcia budowy!

Dom murowany dla odmiany wymaga kilkakrotnie więcej czasu na budowę i stoją za tym przede wszystkim kwestie technologiczne i sama logistyka budowy. Technologia murowana bowiem ma znacznie mniejszy udział elementów prefabrykowanych i nadal ogromny udział w całej inwestycji mają tzw „roboty mokre” wymagające czasu na wiązanie, tężenie, wyschnięcie, sezonowanie. W technologii murowanej często niestety tych pustek nie możemy wypełnić poprzez nadrobienie prac z kolejnych etapów jak to mam miejsce w technologii szkieletowej.

Wygląd zewnętrzny

Z zewnątrz domy w obu technologiach mogą wyglądać identycznie.

Wiele domów zbudowanych w technologii szkieletu drewnianego na życzenie inwestora jest wykańczanych przy użyciu ciężkich materiałów typowych dla konstrukcji murowanej.

Obu domom można bowiem nadać podobną formę architektoniczną. Dom drewniany można wykończyć  tynkiem czy cegłą klinkierową (czyli materiałami typowymi dla budownictwa murowanego), tak samo jak dom murowany można wykończyć elewacją drewnianą np. imitującą bal.

Różnorodność projektów

Jednym z atutów technologii murowanej jest jej popularność w Polsce. Widać to już na etapie poszukiwania projektu - w katalogach projektów gotowych zdecydowana większość to domy murowane. Pod względem architektonicznym i funkcjonalnym są one tak różnorodne, że znacznie łatwiej znaleźć wśród nich dom spełniający nasze oczekiwania niż wśród gotowych projektów domów szkieletowych.

Mniej popularne w Polsce budownictwo drewniane nie mogło do tej pory poszczycić się taką paletą możliwości. Inaczej jednak rzecz się ma poza granicami naszego kraju. W Skandynawii na przykład 75% wszystkich inwestycji jednorodzinnych to właśnie energooszczędne budownictwo szkieletowe. Analiza tamtych rynków niezbicie udowadnia, że domy w technologii szkieletu drewnianego mogą być różnorodne. Tylko w naszej ofercie jest ponad 130 gotowych projektów drewnianych domów modułowych. Biorąc pod uwagę tylko kilku wiodących oferentów paleta rozrasta się do ponad tysiąca.

Konstrukcja i jej możliwości

Technologii szkieletowej zarzuca się, wiele ograniczeń konstrukcyjnych wpływających bezpośrednio na walory użytkowe domu. Dla przykładu, powszechnym stereotypem jest stwierdzenie, że aby uzyskać rozpiętość stropu ponad 5 m, trzeba stosować podciągi i słupy, gdy tymczasem w technologii murowanej stropy z elementów prefabrykowanych żelbetowych mogą mieć 7 i więcej metrów rozpiętości. W istocie, jeśli producent/wykonawca domu drewnianego przywozi nieklasyfikowane belki stropowe bezpośrednio z tartaku, istnieje takie ograniczenie. Dla renomowanych producentów domów drewnianych jest to niedopuszczalne i o tych ograniczeniach można spokojnie zapomnieć.

Obecnie liczący się, światowi producenci poprzez zastosowanie klasyfikowanego drewna (często klejonego warstwowo) w kwestii rozpiętości stropów skutecznie konkurują z technologią murowaną. Dodatkowo poprzez zastosowanie dźwigarów kratowych w konstrukcji dachowej uzyskują budynki bez słupów, podciągów i nośnych ścian wewnętrznych, a więc o konstrukcji samonośnej! Pojedyńczy moduł ścienny wytrzymuje nacisk 8 ton, co pozwala nadbudować dodatkowe dwie kondygnacje i zastosować na dachu najcięższe pokrycia z dachówki cementowej. W ofercie FDPL, dla przykładu, jest wiele domów o wymiarach wewnętrznych 10 x 15 metrów, których konstrukcja stropów nie wymaga żadnych dodatkowych konstrukcji podtrzymujących. Daje to niesamowite możliwości dowolnego aranżowania wnętrza. Banalnie proste i tanie jest też przearanżowanie wnętrza np. podczas okresowego malowania. W domach murowanych niestety takich możliwości nie mamy.

Dodatkową zaletą domów projektowanych w technologii szkieletu jest znacznie mniejsza grubość ścian niż w technologii murowej. Podkreślić należy również fakt, że mają one bardzo  niski współczynnik przenikania ciepła (domy fińskie oferowane przez FDPL mają U = 0,16 W/m2*K przy grubości ściany 32 cm). Aby uzyskać zbliżoną izolacyjność w technologii murowej, trzeba by budować ściany grubości 60-70 cm w zależności od użytego materiału. Dzięki małej grubości ścian w domu szkieletowym zyskuje się dodatkową powierzchnię użytkową - zwykle 10-11 m2 na każde 100 m2 powierzchni całkowitej – zyskujemy powierzchnie wystarczającą na wygodny pokój dla dziecka.

Wybór wykonawcy

Decydując się na budowę domu szkieletowego, niestety nie mamy zbyt dużego wyboru - technologia ta jest nadal mało rozpowszechniona, a wymaga wyjątkowo dużej dokładności i kultury technicznej. Dlatego też całą budowę powinno się zlecić firmie specjalizującej się w stawianiu takich domów. Tylko w ten sposób można się zabezpieczyć przed rozmaitymi błędami zagrażającymi trwałości i stabilności lekkiej konstrukcji drewnianej. Na szczęście na naszym rynku działa już co najmniej kilkanaście firm z doświadczeniem, którym bez większego ryzyka można powierzyć budowę domu szkieletowego. W przypadku gdy Państwa wybór padnie na naszą firmę, dalej zaczynają się już same plusy. Z racji produkcji wszystkich elementów domów w rygorze jakościowym fabryki Finndomo a nie wykonywania ich na placu budowy mają Państwo pewność, że przyszły dom będzie spełniał w 100% parametry określone w projekcie. Dom składa wyłącznie certyfikowana ekipa montażowa pod opieką supervisora z ramienia Finndomo lub FDPL.

Nieco inaczej jest z technologią murowaną - jej powszechność sprawia, że bardzo łatwo znaleźć wykonawców, zarówno do wykonania poszczególnych etapów, jak i całości robót. Ale uwaga: tym bardziej trzeba uważać, by nie trafić na partaczy. Patrząc na proces budowy domu murowanego, możliwości popełnienia błędów i zaniedbań jest mnóstwo. Nasza uwaga i nadzór powinna być wyjątkowo zaostrzona w przypadku tzw „robót zakrytych”, których prawidłowości po wykonaniu nie możemy sprawdzić (np. dokładność i prawidłowość izolacji na gruncie po wylewkach betonowych). Szczególna staranność jest potrzebna zwłaszcza przy wykonywaniu izolacji oraz tych fragmentów ścian zewnętrznych, w których łatwo tworzą się mostki termiczne, czyli nadproży i wieńców (trudność poprawnego zaizolowania takich miejsc to bardzo słaby punkt tej technologii). Dla odmiany technologia Finndomo-Omatalo całkowicie eliminuje mostki cieplne w budynku i w tej sferze również Inwestor może odetchnąć, tym bardziej, że dom jest wytwarzany w fabryce w kontrolowanym procesie produkcyjnym.

Dostępność materiałów

Pod tym względem popularność technologii murowanej jest atutem - w Polsce działa mnóstwo hurtowni i składów budowlanych oferujących bogaty wybór rozmaitych materiałów konstrukcyjnych i izolacyjnych dla domów murowanych. Często w jednym punkcie można wybrać cały zestaw, zamówić i jeszcze skorzystać przy tym z rabatu nawet do kilkudziesięciu procent. W przypadku technologii drewnianej szkieletowej samodzielne kompletowanie materiałów na drewnianą konstrukcję jest praktycznie niemożliwe. Niestety w Polsce występuje dość duży problem z wysokiej jakości drewnem konstrukcyjnym. Nawet jeśli są hurtownie oferujące, zazwyczaj importowane z Finlandii, wysokiej jakości drewno konstrukcyjne, to zazwyczaj nie prowadzą one sprzedaży kompletów elementów do wykonania całego domu. Zamówienia na wybrany zestaw (w systemie kanadyjskim, skandynawskim czy innym) można jak dotychczas złożyć tylko w kilku firmach, które wyspecjalizowały się w prefabrykacji drewna - klasyfikują surowiec, odpowiednio przycinają elementy, dokładnie je strugają i suszą w suszarniach próżniowych (do 18% wilgotności). Niestety, ale wśród nich nie wszyscy należą do tych w 100% rzetelnych producentów, którzy nie pozwalają sobie na „odstępstwa i oszczędności”. To i tak ogromny postęp w porównaniu z sytuacją sprzed kilku lat, ale nadal znalezienie odpowiedniego drewna w odpowiedniej ilości i cenie przysparza wielu problemów.

Organizacja budowy

Sprawia znacznie mniej kłopotów, gdy wznosi się dom szkieletowy. Budowę można bowiem prowadzić o każdej porze roku, nawet w zimie, ponieważ - oprócz wykonania fundamentów - nie są wymagane żadne "mokre prace", które trzeba prowadzić w temperaturze dodatniej. Poza tym tańszy i wygodniejszy jest transport materiałów na plac budowy, bo jest ich mniej i są znacznie lżejsze niż materiały do domów murowanych. Łatwiej manipuluje się też nimi na budowie, a przy ich składowaniu, przemieszczaniu i przygotowywaniu do wbudowania prawie zupełnie nie niszczy się terenu wokół domu. W technologiach murowych można oczywiście stosować lekkie elementy, na przykład z betonu komórkowego czy ceramiki porowatej, nie zmienia to jednak faktu, że rozpoczęcie i kontynuowanie budowy trzeba dostosować do pory roku i temperatury ( stąd m.in. ponadnormatywne wydłużenia czasu budowy), a teren działki zawsze w jakimś stopniu zostaje zniszczony.

Pracochłonność robót

Również pod tym względem korzystniej wypada konstrukcja szkieletowa.  Technologia sprowadza się praktycznie do montażu gotowych elementów z osadzonymi fabrycznie oknami i drzwiami za  pomocą gwoździi, złącz kolczastych i metalowych kształtowników.  Prefabrykowana jest również konstrukcja dachowa, szczyty budynków, okapy, itp. Sprawniej niż w technologiach murowych przebiega także wykończenie domu wewnątrz oraz rozprowadzenie instalacji. Ze względu na niewielki ciężar dom szkieletowy może też mieć lżejszy i tańszy fundament. Technologie murowe pozostają więc w tyle, choć sporo w tej kwestii wydarzyło sie w ostatnich latach i przygotowanie produkcyjne materiałów jest coraz bardziej zaawansowane. Pracochłonność i materiałochłonność w technologii murowanej jest wprawdzie stale ograniczana, ale w konfrontacji z konstrukcjami drewnianymi nadal widać przepaść, której eliminacja nie wydaje się realna. W technologiach szkieletowych bowiem, wciąż obserwujemy postęp w tej sferze. Popularne stało się budowanie "w systemie" czy też wspomniane wyżej budowanie modułowe (proponowane przez FDPL). Jest to nic innego jak korzystanie z odpowiednio zaprojektowanych zestawów elementów, które dzięki precyzyjnemu dopasowaniu łatwo łączyć ze sobą - tak, że często cały dom można wznieść bez ich docinania czy wykonywania pomocniczych konstrukcji. W skład takich zestawów oprócz podstawowych elementów konstrukcyjnych wchodzą rozmaite elementy uzupełniające (połówkowe, narożne) oraz systemowe stropy i dachy. W elementach ściennych są gotowe, wewnętrzne kanały na instalacje. To kolejny krok ku jeszcze szybszemu budowaniu i eliminacji prac na placu budowy a co za tym idzie - błędów z nimi związanych.

Cechy termiczne i akustyczne, czyli energooszczędność i dźwiękochłonność

Chociaż ściany domów murowanych po zastosowaniu bardzo grubych warstw izolacji  ( ok 30-35 cm) mogą mieć podobne współczynniki przenikania ciepła do ściany szkieletowej, pod względem termicznym domy te zachowują się jednak zupełnie inaczej. Szkieletowe cechuje mała akumulacyjność cieplna - szybko się nagrzewają, ale też po wyłączeniu ogrzewania dość szybko wychładzają. W przypadku domu drewnianego opłaca nam się na czas nieobecności  przykręcić ogrzewanie, bo wiemy, że po powrocie szybko doprowadzimy temperature do poziomu  termicznego komfortu.  W przypadku domów murowanych dogrzanie domu do odpowiedniej temeratury trwa znacznie dłużej i zmusza system grzewczy do pracy przez długi czas na maksymalnej wydajnosci a to pogarsza w konsekwencji ekonomikę jego działania. Aby utrzymać w domu drewnianym odpowiednią temperaturę, podczas mrozu nie należy przesadzać z wietrzeniem, zresztą zabieg ten jest zupełnie niepotrzebny jeśli zastosujemy wentylację mechaniczną z rekuperacją, czyli odzyskiem ciepła ze zużytego powietrza (rekomendowane przez FDPL rozwiazanie). Bardziej niż w domach murowanych są w nich odczuwalne zmiany temperatury na zewnątrz, ale przestaje to mieć jakiekolwiek znaczenie, jeśli ogrzewanie domu jest automatycznie sterowane (moc grzewcza jest płynnie dostosowywana do wskazań czujnika temperatury). Latem natomiast dom drewniany jest znacznie łatwiejszy i tańszy do schłodzenia klimatyzatorem. Domy murowane - w odróżnieniu od szkieletowych - mają dużą akumulacyjność cieplną i gdy są nagrzane, stygną powoli pomimo otwarcia okna, wyłączenia ogrzewania czy spadku temperatury na zewnątrz. Latem te masywne ściany chronią wnętrze domu przed zbytnim nagrzewaniem się za dnia. Gorzej jeśli już sie nagrzeją. Akumulacyjność cieplna domów murowanych zależy od ich masy - jest tym większa, im cięższych materiałów użyto na ściany, stropy i podłogi. Ta masa jednak wymaga dużej ilosci energii do ogrzania ich do właściwej temperatury, a biorąc pod uwage fakt, że mur przewodzi ciepło znacznie lepiej niż drewno - powstają spore straty energii przez mostki cieplne , których zazwyczaj w domu murowanym jest wiele.

Ściany zewnętrzne domów szkieletowych są bardzo dobrymi izolatorami akustycznymi - pod tym względem nie dorównuje im wiele konstrukcji murowych. Jednakże stropy drewniane dość łatwo przenoszą dźwięki uderzeniowe (np. tupot dzieciarni biegającej na piętrze). Sztywne stropy żelbetowe znacznie lepiej pochłaniają dźwięki uderzeniowe, ale przenoszą dość dużo dźwięków tzw. powietrznych, jak muzyka płynąca z radia czy odgłosy rozmowy.

Trwałość konstrukcji

To, że domy murowane są trwałe, nie powinno prowadzić do wniosku, że nietrwałe są domy szkieletowe. Właściwie użytkowane i wentylowane mogą w doskonałym stanie przetrwać nawet  200-300 lat. Ich największym wrogiem jest wilgoć, a więc braki w izolacjach czy nieprawidłowy ich układ mogą spowodować w nich większe spustoszenia niż w domu murowanym.

Domy murowane są bardziej ogniotrwałe, bo niepalne są w nich podstawowe materiały konstrukcyjne. Należy pamiętać jednak o degradacji termicznej i utracie własności wytrzymałościowych czy to stali zbrojeniowej, czy styropianu wewnątrz muru, czy to samego betonu (pęknięcia). Mimo, że po pożarze dom murowany stoi nie znaczy, że można dalej w nim mieszkać. Generalnie jednak zagrożenie pożarem w obu rodzajach domów jest podobne - i w jednych, i w drugich przede wszystkim pali się ich wyposażenie. Czas na opuszczenie budynku zarówno murowanego jak i drewnianego w proponowanej przez nas technologii wynosi tyle samo , czyli około 60 minut.

Zdrowie i ekologia

Technologia drewniana to w większości przypadków technologia ekologiczna oparta na materiałach odnawialnych, które uzyskujemy w sposób „czysty” i z minimalnym zużyciem energii nieodnawialnej. Surowcem głównym jest przecież drewno. Domy fińskie oferowane przez naszą firmę mogą się poszczycić dodatkowo prawie całkowitym wyeliminowaniem środków chemicznych i materiałów pozyskiwanych na drodze syntezy chemicznej. Jedynym tworzywem sztucznym w naszych domach jest  folia paroizolacyjna z polietylenu (tworzywa sztucznego rekomendowanego do pakowania i przechowywania żywności). Pozostałe materiały są pochodzenia naturalnego.

Dla odmiany technologia murowana należy do bardzo energochłonnych. Produkcja cegły czy pustaka ceramicznego wymaga ogromnych nakładów energii, zatruwa tez niestety znacząco nasze środowisko i wiąże sie z emisją ogromnych ilości dwutlenku węgla. Chemia budowlana, dodatki i ulepszacze stosowane przy budowie domów tradycyjnych mające na celu przyspieszenie procesu budowy, ułatwienie prac, wydłużenie sezonu budowlanego również nie pozostają bez wpływu na nasze zdrowie i komfort życia. Należy pamiętać, że w domu wraz z rodziną spędzamy połowę życia i warto zwracać uwage na takie „szczegóły”.

Domy drewniane kojarzą nam się z ciszą i spokojem, z ciepłem i rodzinną atmosferą, z naturą, ekologią i materią miłą i ciepłą w dotyku. Domy drewniane ładnie się starzeją, świetnie wkomponowują się w działki usytuowane nieco z dala od centrum miasta. 

Podsumowanie

Powyższa analiza powinna dać Państwu dość wyraźny pogląd na obie technologie. Każda z nich ma swoje atuty i słabsze strony w zależności od indywidualnych potrzeb i oczekiwań przyszłych domowników. Patrząc jednak na trendy ogólnoświatowe (tempo życia, ceny nośników energii, ekologia, itp.), które determinują i coraz bardziej będą determinować nasz styl życia, nawyki i świadomość, można śmiało wysnuć tezę , że przed budownictwem drewnianym w Polsce otwiera się nowy rozdział dynamicznego rozwoju. Tak jak w ciagu ostatnich 15 lat w Irlandii udział technologii szkieletowej w rynku budownictwa jednorodzinnego wzrósł z marginalnych 3% do 30%, tak też stanie się u nas – jesteśmy przecież we wspólnej Europie. Analizując również ceny nieruchomości na rynku wtórnym zaobserwować można w przypadku energooszczędnych domów drewnianych wyższe ceny sprzedaży i większe zainteresowanie niż w przypadku domów murowanych.

Dla przeciwników budownictwa drewnianego i tych z Państwa, którzy nadal mają dylemat w kwestii wyboru technologii w jakiej wybudować swój wymarzony dom, winny jestem stwierdzenie, że nie ma złych technologii. Każda technologia, czy to murowana, czy drewniana, jeśli istnieje od kilkunastu lat i jest realizowana dokładnie wg wymogów i wskazań projektantów - będzie dobrą technologią.  Wrogiem śmiertelnym każdej z nich jest złe wykonawstwo. Złe wykonawstwo nawet najdoskonalsze projekty i założenia sprowadzi do rangi budowlanego bubla, będącego nagrobkiem dla zmarnotrawionego kapitału, który gromadziliśmy przez wiele lat . Inwestor powierzając firmie budowę swojego domu powinien dokładnie rozważyć wiele aspektów wynikających z wyboru konkretnej technologii i szukać rozsądnego dla siebie kompromisu pomiędzy swoimi możliwościami finansowymi i czasowymi a cechami i gwarancjami tejże technologii. Warto też pamiętać o zasadzie , że „nie ma takiej rzeczy na świecie , której ktoś nie mógłby  wykonać taniej i niestety gorzej”. Nie mogąc przeznaczyć wystarczająco dużo czasu na nadzór inwestorski i kontrolę, należy szukać technologii z jak największym udziałem elementów prefabrykowanych wykonywanych w kontrolowanym jakościowo procesie produkcyjnym. Wariant taki daje pewność eliminacji większej części z potencjalnie możliwych błędów i partactwa, które zdarzają się na placach budowy a przede wszystkim, generuje ogromne oszczędności czasowe. Czas z kolei, jak wszyscy dobrze wiemy, zawsze można zamienić na dodatkowy pieniądz.

Z życzeniami trafnych wyborów,

mgr inż. Adam Pazik